Балықтардың кәсіптік маңызы

  • Жүктеулер: 1
  • Көрсетілім: 910
  • Биологиядан ашық сабақтар
  • 08/Июн/2017

Жарияланған материалдың жеке номері: 22949


Сынып: 7 Күні: 11.02.2015.
Пәні: Биология
Тақырыбы: Балықтардыңкәсіптікмаңызы. Кәсіптікбалықтардыңнегізгітоптары: майшабақтар, сетінектер (трескалар), көзауықтар (камбалалар), тұқыбалықтар (карптар) т.б. Балықтарбайлығынүнемдіпайдалану, олардықорғаужәнекөбейту.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік: Бекіре, майшабақ, сетінектер (треска), көзауық (камбала), тұқы (карп)балықтарынмысалға ала отырып, олардың кәсіптік және өмірлік маңызы туралы білімдерінқалыптастыру.
Дамытушылық: Балықтардың адам өмірінде алатын маңызы зор екендігін тереңдете түсіндіру, оқушылардың өй – өрісін дамыту
Тәрбиелік: Балықтарды қорғауға, көбейтуге, ысырапсыз пайдалана білуге, дұрыс тамақтануға, денсаулығын сақтауға тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: сұрақ - жауап, түсіндіру.
Пән аралық байланыс: химия, география
Көрнекілігі: Интерактивті тақта, слайд, плакат, балықтардың суреттері, үлестірмелер,
СД- диск, фишкалар

Сабақтың барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларменамандасу, түгендеу, зейіндерінсабаққааудару.
II. Үй тапсырмасын тексеру.
Сұрақтарға жауап беру:
1.Денесі созылыңқы, жұмыр, ұршық тәрізді: (акула)
2.Су түбінде мекен етеді: (скаттар)
3.Суы тартылып қалатын өзендерде тіршілік етеді: (қостыныстыбалықтар)
4.Суда белсенді жүзеді: (акула)
5.Су түбінде тіршілік етуге бейімделген: (Скаттар)
6.Дене қуысында таспатәрізді созылыңқы жұп бүйрегі бар: (акула)
7.Денесін бойлай 5 қатар ірі мүйізді шытыралар орналасқан: (Бекіре)
8.Аузында өткіртістері бар жыртқыш жәндік: (Латимерия)
9.Желбезегімен әрі өкпемен тыныс алады: (қостынысты балықтар)
10.Денесі – қабысып, жалпайып кеткен: (Скаттар)
11.Желбезек саңылаулары денесінің құрсақ жағында орналасқан: (Скаттар)
12.Дене пішіні – ұршық тәрізді, тұрқы 30 см – ден 2 м – ге дейін: (қостынысты балықтар)

Биологиялық диктант:
 Балықтар........ жынысты жануарлар
 Теңіз алабұғысы ғана ........
 Аналық безде ................ деп аталатын майда жұмыртқа жасушалар түзіледі.
 Сүйекті балықтар ........ ұрықтанады
 Кейбір балықтар көбею кезінде.....
 Аталық безден бөлінетін сұйықтық....... деп аталады
ІІІ. Жаңа сабақты меңгерту
Бейнекөрініс.
Балық майы көру қабілетін жақсартады.
Балық еті – адам ағзасы үшін пайдалы тағамдардың бірі. Оның құрамында адамға аса қажетті белок, май, дәрумен, протеиндер, көптеген минералды заттар бар. Ал сүйегімен жейтін майшабақ, арқан (лосось) балықтарында фосфор және фтор көп мөлшерде кездеседі. Кальций сүйекті қатайтса, фосфор ағзаның атқаратын барлық қызметіне қатысады.
Балықтың пайдасы:
– балықтағы амин қышқылдары адам ағзасына сіңімді. Бұл қышқылдардың құрамында ағзаға аса пайдалы метионин көп;
– бауыр ауруларының алдын алады;
– балық белогында бой өсіруге ықпал ететін лизин қышқылы да мол;
– балық майының құрамында Ажәне Д дәрумені көп. Сондай-ақ, менолен және арахидон қышқылдары да бар.
– балық өнімдерінен жасалған тағамдар ас қорыту бездерінің жұмысын жақсартады;
– балық құрамында иод, фтор, мыс, кобальт секілді химиялық элементтер бар;
– балықтан жасалған тағамдар жүрек жұмысын жақсартуға көмектеседі.

Балықтан қандай тағамдар жасауға болады?
Балықтан сорпа жасап, қуырып, бұқтырып та түрлі ас жасауға болады. Ал қызылбалықтардың, қара кета балығының уылдырығы ең таңдаулы тағамның қатарына жатады. Балық етін тұздап кептіріп, шикідей жеуге де жарамды.

Ашушаңдықтан арылтады
Балық- адамағзасы оңай әрі тез қорытатын ет. Неге? Себебі балық құрамында өте сапалы ақуыз бар. Осының әсерінен ол асқазанда небәрі 20 минутта қорытылып, қажетті дәрумендерді ішек арқылы қанғатаратыпүлгереді. Сондай-ақ, адам ағзасына барлық амин қышқылдардың көзі саналады. Демек, пайдасы расында да зор. А,Д, Е, кальций, йод, магний, фосфор және цинк дәрумендері бар. Бұл дегеніңіз, балық тұтыну арқылы ағзадағы қан алмасу жүйесін реттейміз. Әсіресе қанның дұрыс ұюына жол ашылады. Қандағы "нашар" холестерин жойылады. Құрамындағы йод көзі арқылы қалқанша безінің жұмысын жақсартамыз. Ал қалқанша безінің қалыпты жұмысы - ЗОБ ауруларының алдын алады. Көздің жақсы көруіне де ықпал ететін тағам. Жүйке жүйесін тыныштандырып, шаршаңқылықпен күреседі. Есте сақтау қабілетін арттырып, ашушаңдықты болдырмайды. Себебі балық етінің құрамында жоғарыда айтылғандай магний бар. Магний – жұқарған жүйке талшықтарын бекітіп, бақыт гармонының белсенді бөлінуіне жол ашады. Сондай-ақ, тері қабатын жақсартып, тырнақ, сүйек және тісті бекітеді.Зат алмасу жүйесін де реттеп, жүрек талмасын болдырмайды.

Арықтағыңыз келсе ...
Дәрігер-диетологтар салмақ тастағысы келген адамға міндетті түрде балық етін жиі тұтынуды тағайындайды. Оның да өзіндік сыры бар. Балық еті қанықпаған май қышқылының көзі. Ал мұндай май толысуға мүмкіндік бермейді. Қанша майлы балықты тұтынсаңыз да артық салмақ жинамайсыз. Балық жеу арқылы арықтаймын деген адам оны көбіне қайнатып тұтынғаны абзал. Ал майға қуырылған балық дәмді болғанымен, артық калория жинап берері даусыз. Балық жеп арықтаған осы екен деп, оны кез келген түрінде тұтына беруге де болмайтынын ұмытпаған жөн. Консервленген балық жеп аза алмайсыз. Керісінше, томат, майға бұқтырылған балықтар түрлі өңдеуден өтіп, ұзақ сақтауға арналған зиянды "химикаттармен" сатылады. Ал бұл дегеніңіз өз денсаулығыңызға өзіңіз қас болдыңыз деген сөз. Шикі балықты 10 минут қайнатып, көбігін алып, көкөністермен бірге тұтыну ең дұрыс әрекет. Арықтағысы келген адам форель, ақ балық, жылан балықты жегені дұрыс.
Омега3
Естіген боларсыз, дәріханада Омега 3 деген балық майы сатылады. Капсуладағысары май. Бұлрасында да балықтыңөңделгенмайы. Қарабазардабөтелкеленгентүрі де жиікездеседі. Кеңес заманы кезінде әлжуаз жиі ауыратын балалардың аузынабалық майын тамызу әдісі кеңінен қолданылатын болған. Сол заманның педиатрлары осы әдіс арқылы баланың иммунитеттін көтеріп, ет алуына көмектесіп, жұқпалы дерттерден де айықтырамыз деген қағиданы ұстанған. Біраққазіремдеутәсіліауысқан. Майды да жиітамызбайды. Себебі өмір сүру деңгейі жоғарылап, тамақтану үрдісі де өзгерді. Дәруменнің барлығы да қолжетімді. Тек керек деп тапқан жағдайда ғана Омега 3 тағайындалады. Балалардың даму үрдісі баяуболғанда, рахит деген ауруды емдеу барысында берілетін дәрі. Жә, енді майдың қадір-қасиеті туралы сөз етейік. Май құрамында аты айтып тұрғандай Омега 3, Омега 6 деген қанықпаған май қышқылдары бар. Мұндай майларды адам ағзасы бөлмейді. Сондықтан сырттан алуға мәжбүрміз. Ол не үшін қажет? Аталған майлар жүрек бұлшық етін нығайтады. Тіндердің жақсы қалыптасуына көмектеседі. Өсіп келе жатқанағзаүшінөтепайдалы. Балағабалықжегізуқиын. Біріншіденқылтығы бар. Байқамасақақалыпқалуы да мүмкін. Екіншіденбалықтыұнатыпжейтін бала аз. Сондықтанағзағақажеттідегензаттардыбалықмайынаналғанәлдеқайдаоңай. Капсуланыжарып, майынсүткетамызыпбергенненоңай не бар? Ал ересекбалалармайдыдәрілік капсула ретіндетұтынуыкерек-ақ. Жайкүйіндемайдыішесалатын бала да жоққой. Оныңүстінеиісі бар. Балаңыздыңзейінінжақсартып, естесақтауқабілетінжоғарылатымдесеңіз, әрүй айда 15 күннен Омега 3 қабылдаңыздар.

Пайдасы жоқ балық та бар
Мүмкінемесдейсізбе? Әбденмүмкін. Арнайыбалықфермасындаөсірілетінбалықтардыңтүкке де пайдасыжоғынРесейдиетологтары мен тағамтанушыларыекіжылбұрындәлелдепшықты. Хауызбалықтарына тез өсуүшінарнайықұнарландырылғанжембереді, тез семіругебейімдейді. Ғалымдардыңпайымдауыншабүгінгініңбалықтары (фермадаөсірілген) балықемес. Оларды бройлер балапандарына, яғнитауықетінетеңеугеболады. Сағатсайынөсугемүмкіндікберетінгармондармен "тауарлықрең" кіргізетінбояғыштар. Яғнидүкенсөрелеріндекөздіңжауыналыптұратынқызыл-сарыбалықтардыңдені осы боядыжепөскен. Мұнықарапайымадамәринеажыратаалмайды. Арнайышифрланғанбелгісінсолсаланыңмамандарығанаажыратаалады. Мәселеншетелденкелетінбалыққораптарында #pub=19654/16 дегенбелгі бар. Бұлдегеніңізнағыз химия.Әринемұндайқораптысіздіңназарыңызданжасырыпқалады. Дегенменбалықтыңпайдасызекендігіноныңтүр-түсінеқарапқанаажыратыаласыз. Тымқызылсарыбалықтәбеттіашып, әдемікөрінеріанық. Сөзсізқұрметтіқонағыңыздыңалдынаолқаншақымбатболса да қойғыңызкеледі. Дегенменбұлбалықтанқонағыңыз да өзіңіз де тұзғанааласыз. Ал қалғаны, тіптімайы да аммиак. Ал сүйексізбалыққақызығудыңмүлдемқажетіжоқ. "Сүйегінентазартылған" дегенжарнамасына да ермеңіз. Балықтың бар қылтығынқолменаршыпотыратынешкімжоқ. Арнайыхимиялықсұйықтыққабатырады да, ерітіпжібереді. Онсыз да құнарышамалыбалықтыңендінесіқалдыдепойлайсыз? Шабақкезіненантибиотикке "отырған" балықжүзуқабілетінен де айырылады. Егерсөредегібалықтардыққанатытымқысқаболса, алмауғатырысыңыз. Қимылболмасабалық та тез семіреді. Аптасынабіркеліқосыпотырса, ферманың да кірісікөпболарыанық. Қолдабапталғанбалықтыңбылығынбілетіндерсұр, қабыршағыкөп, иісі бар, қанатыұзынынтаңдарыанық. Түр-түсітартымдыболғанмен, пайдалыбалықжегенге не жетсін?!

IV. Сабақты бекіту

Шеміршекті және сүйекті балықтардың салыстырмалы кестесі
Белгілер Шеміршекті балықтар Сүйекті балықтар
Қанқа Шеміршекті,желі қалдығы бар. Толығымен немесе жартылай сүйекті
Желбезек қақпағы жоқ бар
Торсылдақ жоқ бар
Қуық жоқ бар
Ми Күрделірек:алдыңғы ми ірілеу екі сыңарға бөлінген Қарапайым: алдыңғы ми кішірек,екі ми сыңарына бөлінбеген;ортаңғы ми және мишық ірілеу
Құйрық жүзбеқанаттары Қалақшаларының үстіңгісі ірілеу Қалақшаларының көлемі бірдей

V. Сабақты қортындылау
Сұрақ - жауап
1. Саусаққанатты балық?
2. Балықтар қандай кластарға бөлінеді?
3. Акулалардың ішінде адамға қауіптісі?
4. Уылдырығы өте құнды балық?
5. Бекіре тәрізділерде ең алып балық?
6. Иіс сезу мүшесі жақсы дамыған? акула
7. Су түбінде өмір сүретін балықтың қандай дене мүшесі болмайды?
8. Латимерия ең алғаш қай жылы табылған?
9. Скаттардың ең ірі түрін ата?
10. Ең иісшіл балық?

Жауабы: 1.латимерия 2.сүйекті, шеміршекті3. сұр акула 4.бекірелер 5.Қортпа
6. Акула 7.торсылдағы 8. 1938 жылы 9.манта 10.акула
Сұрақ-жауапты бағалау: 10 балл– «5», 8-9 балл «4» 6-7 балл «3»,0 – 5 бал «2».

VІ.Үйге тапсырма.§52-ты қайталау, 256 беттегі «Біліміңді сына» жаттығуын орындау
VІІ.Бағалау. Оқушыларды білімдеріне сай бағалау Тәрбие.орг сайтынан Балықтардың кәсіптік маңызы Биологиядан ашық сабақтар материалды тегін жүктеп сабақ барысында қолдануға рұқсат етіледі. Жарияланған материалға tarbie.org сайтының әкімшілігі жауапты емес

Авторы: Ибайдаева Айнур Алдановна

Жамбыл облысы, Тараз қаласы, №56 орта мектебі химия және биология пәні мұғалімі

Пікірлер: 0

avatar