«Денің сау болсын десең...»

  • Жүктеулер: 0
  • Көрсетілім: 539
  • Авторлық бағдарлама
  • 25/Апр/2017

Жарияланған материалдың жеке номері: 22705


Тақырыбы: «Денің сау болсын десең...»
Мақсаты:
1.Жарақаттанудың алдын алу туралы түсініктерді пысықтау.
2.Жеке тұлғаны дамыту,жарақаттанудың алдын алу,алғашқы көмек көрсету түрлерін білуге, танымдық қиындықтарды жеңуге тырысу,сөз байлығын дамыту және күрделендіру.
3.Адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру,жарақаттануды болдырмау,алғашқы көмек көрсете білуге үйрету,еңбекке баулу.
Тұтас дененің (ұлпаның, мүшенің) болмашы сызат түсуінен бастап толық езіліп-жаншылуы мен бөлшектеліп қалуына дейінгі қандай да болсын бұзылуы зақымдану деп аталады. Зақымдану дененің анатомиялық тұтастығын бұзбай-ақ, жүмыс істеуін нашарлатуы мүмкін. Бұған жүйкенің ұзақ уақыт қысылып, кейіннен оның сал, қояншық ауруларына ұласуы мысал бола алады.
Күнделікті тіршілікте кейбір зақымдану түрлері өте сирек кездеседі, ал басқа бір түрлері халықтың бірдей топтары арасында белгілі бір жағдайларда жиі аңғарылып тұрады. Еңбек және тұрмыс жағдайлары ұқсас адамдарда біртектес жарақаттардың қайталанып отыруы медицина тілінде жарақаттану (травматизм) деп аталады.
Жарақаттану мынадай түрлерге бөлінеді:
1. Өндірісте (өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында) жарақаттану;
2. Көлікте (автомобиль, темір жол, су көлігі, әуе көлігі) жарақаттану;
3. Көшеде жарақаттану (адамдардың көшеде құлап қалуынан, құлаған заттардың соғуынан, т. б. зақымдану);
4. Тұрмыстық жарақаттану (тұрмыста кездейсоқ себептерден зақымдану: баспалдақтан құлау, түрмыстағы қолданылатын заттардан зақым алу, т. б. немесе төбелес, кісі өлтірушілік, өзін-өзі өлтірушілік және т. б. кезінде қасақана жасалатын зақымдар);
5. Спортпен айналысқан кездегі спорт жарақаттары.
Жарақаттанудың әрбір түрінің өз ерекшеліктері болады, олар оқиғалардың мән-жайларына ғана емес, келтірілген зақымдардың сипатына да байланысты. Мәселен, өндірісте жарақаттанғанда — жаралану, көшеде — сынық, спортта соғып алу мен сіңірдің созылуы сияқты түрлері көбірек орын алады.
1.Күйік-теріге қайнап тұрған су,өте ыстық бу,қызған металл бұйымдары,шарпыған от,сондай-ақ электр тоғы әсер еткенде пайда болатын күйік жарақат түрлеріне жатады.
Күйік термиялық Химиялық
Термиялық күйік-көптеген қарулар:от шашқыш,өртенгіш бомба және басқа да түрлерімен жараланудан пайда болады.Тері және тері асты қабатының зақымдану тереңдігіне қарай 4 дәрежеге бөлінеді:
-І дәрежесі күйік-орнының қызаруы,кішкене ісінуі,қызаруы,күйген жердің ауруымен сипатталады.3-5 күннен кейін тері қабықтанып жазылуы басталады.
-ІІ дәрежелі күйік-сарғыш,түссіз сұйықтық толған бөртпелердің пайда болуы және терінің ісінуімен сипатталады.ІІ дәрежелі күйіктердің жазылуы 10-15 күнге созылады.ІІ дәрежелі күйіктерді тек медициналық мекемелерде емдеу қажет.
-ІІІ дәрежелі күйік-барлық зақымдалған терінің бір бөлігінің немесе толығымен жансыздануымен сипатталады.Күйіктің бетін қара немесе сұр түсті қабыршақ жабады.
-ІV дәрежелі күйік-тері,сонымен қатар тері асты май қабаты,сіңір,бұлшық ет,кейде сүйектің де жансыздануымен сипатталады.Күйік беті қара түсті қабыршақпен жабылады.ІІІ және ІV дәрежелі күйік кезінде іріңдеу процесі қатар жүреді.Жансызданған ұлпалар (некроз) бөлініп,15-20 күнде түсе бастайды.Күйіктің жазылуы баяу және өте созылмалы болады.
Күйген кезде көрсетілетін алғашқы көмек-І-ІІ деңгейдегі күйік кезінде көмек суланып ісінуге қарсы бағытталған болуы керек,бұл үшін күйген жерді суық сумен,мұзбен салқындату керек,кейін құрғақ қатты таңғышпен таңып тастау қажет.ІІ-ІІІ дәрежелі күйік кезінде вазелині бар стерильді таңғышпен таңып тастау керек.ІV дәрежелі күйік кезінде стерильді таңғыш таңып дереу емханаға немесе күйік орталығына жеткізу керек.
Химиялық күйік алған кезде күйікті көп мөлшердегі сумен немесе марганецті қышқыл калийдің әлсіз ерітіндісімен жуу керек.Қышқылдардан болған күйіктерді ас содасының әлсіз ерітіндісімен,ал сілтілерден болған күйікті-бор қышқылының 2-4%-ды ерітіндісімен немесе сірке суының әлсіз ерітіндісімен жуған дұрыс.
2.Үсік-адам қатты аяз кезінде шалдығады.Әсіресе,дененің ашық жерлері:аяқ-қол,мұрын,құлақ,бет үсікке көбірек шалдығады.Бұл жағдайда үсіген жерлердегі тері ағарады және шымырлайды.
Үсіктің 4 дәрежесін анықтайды.
-І дәрежелі үсік-жылынғаннан соң қатты аурумен сипатталады,тері қара-көк немесе қошқыл-қызыл түсті болады және ісік пайда болады.Жағдайдың түзілуі 2-3 күннен кейін ғана болады.
-ІІ дәрежелі үсік-тері қара-көк немесе қоңыр-қошқыл түсті болады,оның үстінде 2-3 күн бойы мөлдір сұйықтық толған көпіршіктердің пайда болуымен сипатталады.
-ІІІ дәрежелі үсік-терінің және оған жақын ұлпалардың жансыздануымен сипатталады.
ІV дәрежелі үсік-терінің және жұмсақ ұлпалар мен бұлшық еттердің және сүйектердің жансыздануымен сипатталады.
Үсіген кезде көрсетілетін алғашқы көмек-үсіген адамды дереу жылы бөлмеге кіргізіп,жылытқыш қойып немесе жылы ваннаға отырғызу керек,бұлардың температурасы алғашында +22+25 градустан аспауы керек.
3.Сынық-бұл кенеттен қатты бір күштің әсерінен сүйектің жартылый немесе толығымен тұтастығымен бұзылуы,әдетте,сүйек сынған кезде күштің әсерінен оның айналасындағы жұмсақ ұлпалар зақымданады.Сіңірлердің,жүйке тамырларының үзілуі де болады және айналасындағы барлық жұмсақ ұлпалар зақымданады. Сынықтар
Ашық Жабық Толық Жартылый
Сынғанкездекөрсетілетіналғашқыжәрдем-еңбастысызардапшегушінітолықтыныштандырып,денесініңзақымданғанбөлігінқозғалмайтындайетіпбайлаукерек.Олүшінтаңғышқалақ,алолболмасақолда бар мата,тақтайқолшатыр,бірбаушыбықалыполардыбинтпенорайдыда,соларарқылықозғалтпайтындайжағдайжасайды.
Жарақат-терітұтастығыбұзылмай,ұлпалар мен мүшелердіңзақымдануы.Оладамденесініңбелгілібіраймағынажарақаттанушыфактордың тез жәнеқысқауақыттаәсеретуіненпайдаболады.
Жарақаттар
Бас сүйегініңжабықМидың ДененіңСіңірдің
зақымдануы зақымдануы қызыпкетуісозылуы
Күнөту Соғыпалу
Жарақаттанғандакөрсетілітіналғашқыкөмекәроқушыжарақаттанудыңтүрлерінайтқанда,айтыпөтеді.
5.Улану-көбінесе газданулану,пешжаққандаулану,түрлізаттардан улану болыптабылады.
Улану
ГазданТұрмыстықулыХимиялық Тұншықтырғыш
улану заттардан улану заттардан улану газдан улану
Улыөсімдіктермен улану Саңырауқұлақтардан улану
Улану кезіндекөрсетілетіналғашқыкөмекәроқушыуланудыңтүрлерінайтқанда,айтыпөтеді.
6.Қан кету деп-зақымданғанқантамырларданқанныңағуынайтамыз.Қан кету көбінесеадамбейнесініңбөліктерінемесемүшелерімеханикалықзақымданғаннанкейінболады.
Қан кету
Қолқатамырдан Көктамырдан Қылтамырдан Паренхиматоздық
қан кету қан кету қан кету қан кету
Қанкетудітоқтатутәсілдері:
-қысыптұрыпбайлам салу
-жгут салу
-қолқатамырдыбармақпенсүйеккеқысыпұстау
-қол-аяқтыбуыннанбарыншабүгу (егер жара буынныңжанындаболса)
-жараланғанжердікөтерінкіорналастыруБалаларжарақатынегізіненжасерекшелігінеқатыстыбрлыпкеледі:
Ой жәнеденееңбегінің даму деңгейіне, қажеттіөмірліктәжірибеніңжоқтығына, шексізқұмарлыққа, еркелікке.
Балалардағытұрмыстықжарақаттарүйшаруашылығындағыберекесіздіктен, жанғыш, жарылғышзаттар мен химикаттардысақтағандықтан, электртұрмысприборларыныңақаулығынантуындайды. Ер балаларкарбитпен, күкіртқышқылымен «химиялықсынақтарды» жиіөткізеді, мылалыоларқышқылқосындыларыныңересекадамдарүшін бар-жоғы жарты граммныңөлімгеалыпкелетіндігінбілмейді! Үйжағдайындабалалараспаптарменжұмысістегенденемесеоқшауландырылғанэлектрөткізгіштерінесүйкенуарқылыжаралануымүмкін.
Балалар спорт, жәнеойыналаңдарындағы, кесетінжәнекіріпкететінзаттарменойнағанда, конфликпен, төбеденшанамен, шаңғыменсырғағанда, велосипедпен, ролик конькимен, скейдбортпенжүргенкезде, баспалдақжақтауларменсырғанағанда, лифтімен, балконда, шатырда, ашықтерезеленде, люктердеойнағанда, ағаштарға, қоршауларғашыққанда, бейтаныссуаттардашомылғандажарақаталуымүмкін.
Балаларжарақатынескертудебалалармекмелері мен үйлеріндетұрмыстыдұрысұйымдастырудыңолардытиістіқадағалайтынжүйелітәрбиелікжәнетүсіндіружұмыстарыныңмаңызызор.
Көшежарақаттарының 70%-і оқушылардыңмектептенүйгеқайтаржолындаболатындығынесиеұстауқажет. Өйткеніоларсабақтыңаяқталуын – демалыстыңбастауыдепсанайды. Олардыңмектептенкейінойыналаңдарындақалмайжәнеешқайдасоқпайүйгеқатуларынескертіпотыпуыкерек.
Балаларәсіресекөктемгіуақыттаүйқабырғаларыныңжаныңдаболғанкезденығыздалғанқардыңмұздақтынқұлауыныңнемесемұзтоғандақтан су өткізетінқұбырдыңсыныпкетуіқауіптіекендігінбілегетиіс. әсіресеқаттыжел, ауа-райыныңкенеттенжылу мен суукезінде тар кеңістік аса қауіпті. Мұндайжағдайдаалғанжарақат аса қауіптіболуымүмкін.
Көшедегіқауіптердіңкелесіжиыныжерастыкоммуникацияларыменбайланысты. Біздіңәрқайсысымызкөшедегіашықканализациялықжәнебасқақұдықтардыбайқаймызжәне оны айналыпөтеміз. Балаларүшінжабылмағаннемесежартылайжабылғанлюктер аса қауіпті. Егерересекадамқұлағанкездебіржерінкөгертіпалсанемесесындырыпалса, ал бала магистральдың – канализациялыққұбырғабатыпкетуінемесебасынақұлағанқапақсоққысынанқаттыжарақаталуымымүмкін.
Ер балаларүзіліпілулітұрғаннемесежердежатқанөткізгішкеайрықшақұмар. Балаларөлімгеалыпкелетіңқауіптіқұмарлықтыңмыналарекеніңбілуітиіс:
- жоғарывольттіжелітіректерменшығу, ойнау, жоғарывольттіжеліүстінде от жағу, тіректіизолятордысындыру, өткізгішкесым мен басқазаттардылақтыру, электрөткізгіштеріөтежақынүй мен құрылыстыңтөбелерінешығу, электрқалқандарыныңғимаратынакіру.
Жылсайынкөлік, трамвай жәнетралейбусдөңгелектерініңастындақалыпбақытсызжағдайғадушарболғанбалалар аз емес. Мектепке бара жатыпжәнеүйгекележатыпәрбіроқушыбірнешекөшеденжәнежолүстіненөтеді, қоғамдықкөліккемінеді. Сондықтанұстаз бен ата-анабалағаөзінкөшеде, жолда, аулада, қоғамдықкөліктеқалайұстаудыүретіпотыруыкерек. Әрбіроқушынегізгіжолбелгілерінбілугежәнеоныңталаптарындұрысорындайбілугетиіс.
Мектепоқушыларыкөшедеболғанкездежекеқауіпсіздігінсақтаумақсатындамынаережелердіестесақтауғатиіс:
- ата-анасыбаланыңқайдажүргендігінәруақыттабілугетиіс;
- кешкедейінауладаойнамау;
- көшедебейтанысадамдарменсөйлеспеу;
- мастардан, күдіктіадамдарданаулақ болу;
- бейтанысадамныңмашинасынаотырмау;
- бейтанысбалаларменнемесеересектерменбасқаподъезге, подвалға, басқа да орындарғасеруендеугекеліспеу;
- аулада от жақпау – бұданөртшығуымүмкін;
- аулада, үйіңдеқымбатзаттардыңкөпекендігінайтыпмақтанбау;
Кауіпсіздіктіңеңқарапайымережелері:
- Қауіпкеәрдайымдайынболып, оны көребілу.
- Ешуақыттаүрейленбей, барлықуақыттасабырлықсақтау. Барлықжайдайданшығуғаболатындығынәрдайыместеұстау.
- Қауіпке тап болғанкездеоғанберілмей, күресу.
- Қауіп пен күресте тек күшпенрухғанаемес, білімнің де керектігінжадыдаұстау.
- Бақытсыздыққаұшырағанадамғаәрдайымкөмеккөрсетугедайын болу. Тәрбие.орг сайтынан «Денің сау болсын десең...» Авторлық бағдарлама материалды тегін жүктеп сабақ барысында қолдануға рұқсат етіледі. Жарияланған материалға tarbie.org сайтының әкімшілігі жауапты емес

Авторы: Бахитжанова Айгуль Бексултановна

Пікірлер: 0

avatar